Varis Hastalığında Obezitenin Rolü

Varis hastalığı, toplardamarların genişlemesi, kıvrımlı hale gelmesi ve damar kapakçıklarının işlevini tam olarak yerine getirememesi nedeniyle bacaklarda belirgin damar görünümü, ağrı, dolgunluk hissi, yanma, kaşıntı, kramp, şişlik ve ilerleyen evrelerde ciltte renk değişiklikleri ile yaraya kadar uzanabilen şikâyetlere yol açabilen son derece yaygın bir dolaşım problemidir. Varis, çoğu kişi tarafından sadece “estetik bir sorun” gibi algılansa da aslında altta yatan toplardamar yetmezliği nedeniyle zamanla ilerleyebilen, yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürebilen ve tedavi edilmediğinde komplikasyonlara neden olabilen bir hastalıktır; bu nedenle varis gelişimini hızlandıran ve varis tedavisinin başarısını etkileyen faktörleri doğru şekilde bilmek, hastalığı kontrol altına almanın en etkili yollarından biridir.

Bu faktörlerin başında ise, günümüzde giderek daha sık karşılaştığımız obezite gelir. Obezite yalnızca kilo fazlalığı değil; bacak toplardamarlarında basıncın artmasına, kapakçıkların daha hızlı bozulmasına, varisin daha erken yaşta ortaya çıkmasına ve tedavi sonrası tekrar etme riskinin artmasına neden olabilen çok önemli bir risk faktörüdür.

Bu yazıda varis hastalığında obezitenin rolünü, hangi mekanizmalarla varisi artırdığını, kilo kontrolünün varis tedavisindeki yerini ve varisten korunmak için uygulanabilir stratejileri, bir kalp ve damar cerrahisi uzmanı bakış açısıyla detaylı şekilde ele alacağım.

Varis Nedir? Varis Nasıl Oluşur?

Varis, bacaklardaki toplardamarların genişleyip kıvrımlı hale gelmesiyle ortaya çıkan bir damar hastalığıdır ve temel problem, toplardamarların içinde yer alan kapakçıkların zamanla zayıflaması veya bozulmasıdır. Normal şartlarda bu kapakçıklar, kanın yer çekimine karşı kalbe doğru akmasını sağlarken geri kaçışı engeller; ancak kapakçıklar bozulduğunda kan bacaklarda göllenir, damar içi basınç artar ve damarlar zamanla genişleyerek varis görünümünü oluşturur. Bu süreç genellikle yavaş ilerler fakat risk faktörleri varlığı halinde çok daha hızlı gelişebilir.

Obezite Varis Yapar mı? 

Evet, obezite varis oluşumunu belirgin şekilde artırabilen en güçlü risk faktörlerinden biridir; çünkü vücut ağırlığının artması, özellikle karın içi basıncını yükselterek bacak toplardamarlarından kalbe dönen kanın akışını zorlaştırır ve toplardamarların kapakçıkları üzerinde sürekli bir yük oluşturarak zamanla bu kapakçıkların görevini yapamaz hale gelmesine neden olur. Ayrıca obezite, kişinin hareketliliğini azaltarak baldır kas pompasının etkin çalışmasını engeller ve bu durum toplardamar dolaşımını daha da bozarak varis şikâyetlerinin artmasına yol açar.

Obezite Varis Riskini Nasıl Artırır? 

Obezitenin varis gelişimindeki etkisi yalnızca “bacaklara yük binmesi” ile açıklanamaz; aslında vücuttaki yağ dokusunun artması, dolaşım sisteminde çok daha kompleks değişikliklere yol açar ve bu değişiklikler varis hastalığını hızlandırır.

Karın içi basıncının artması

Fazla kilo özellikle karın bölgesinde arttığında, karın içindeki basınç yükselir ve bu durum bacaklardan gelen venöz dönüşü zorlaştırarak toplardamarlarda basınç artışına neden olur, bu basınç artışı da kapakçıkların daha hızlı bozulmasına zemin hazırlar.

Baldır kas pompasının zayıflaması

Varisten korunmanın en önemli savunma mekanizması baldır kaslarının hareket sırasında toplardamarları sıkıştırarak kanı yukarı doğru pompalamasıdır; obeziteye bağlı hareketsizlik bu pompa sistemini zayıflattığında, bacaklarda kan göllenmesi artar ve varis ilerler.

Damar duvarında inflamasyon ve esneklik kaybı

Obezite, vücutta kronik düşük dereceli inflamasyonu artırır ve bu durum damar duvarında elastikiyet kaybına, damarların genişlemeye daha yatkın hale gelmesine neden olabilir.

Lenf dolaşımı bozukluğu ve bacak şişliği

Fazla kilo, lenf sistemini de etkileyerek bacaklarda şişlik ve ödemi artırabilir; bu da varis şikâyetlerini daha belirgin hale getirir ve ciltte hasar riskini artırır.

Obezite Varis Tedavisini Zorlaştırır mı?

Obezite, varis tedavisini zorlaştırabilir ve tedavi sonrası tekrar etme riskini artırabilir; çünkü fazla kilolu hastalarda damar çapları daha geniş olabilir, bacak dokusu kalın olduğu için ultrason değerlendirme süreci daha zorlaşabilir ve cerrahi veya girişimsel tedavi sonrası iyileşme süreci daha uzun sürebilir. Ayrıca kilo kontrolü sağlanmazsa, varis tedavisi ile kapatılan damarlar dışında kalan diğer toplardamarlarda zamanla yeniden yetmezlik gelişebilir ve hastalık tekrar edebilir.

Bu nedenle varis tedavisinde yalnızca damarı tedavi etmek değil, varise neden olan yaşam tarzı faktörlerini de yönetmek gerekir.

Obezite Varis Belirtilerini Nasıl Artırır?

Obezite, varis belirtilerini hem daha erken yaşta başlatabilir hem de mevcut varis şikâyetlerini daha ağır hale getirebilir; çünkü artan basınç, bacaklarda ağrı, yanma, dolgunluk, gece krampları ve ayak bileklerinde şişlik gibi şikâyetlerin daha sık görülmesine neden olur.

Varis hastalığında obezite ile sık görülen belirtiler

• Gün sonunda artan bacak ağrısı ve dolgunluk hissi

• Ayak bileklerinde belirgin şişlik

• Kaşıntı ve yanma hissi

• Gece krampları

• Ciltte koyulaşma ve renk değişiklikleri

• İleri evrede varis yarası (venöz ülser) riski

Kilo Vermek Varise İyi Gelir mi?

Evet, kilo vermek varis hastalığının ilerlemesini yavaşlatabilir ve varis şikâyetlerini belirgin şekilde azaltabilir; çünkü kilo kaybı ile karın içi basınç azalır, toplardamar dönüşü rahatlar, bacaklara binen yük düşer ve baldır kas pompası daha aktif hale gelir. Bu durum, özellikle erken evre varis hastalarında şikâyetlerin kontrol altına alınmasında oldukça etkili olabilir.

Ancak burada önemli bir nokta şudur: Kilo vermek varisi tamamen “ortadan kaldırmaz”, fakat varisin ilerlemesini yavaşlatır ve tedavi sonrası kalıcılığı artırır.

Varis ve Obezite ile Birlikte En Sık Yapılan Hatalar

Varis şikâyeti olan ve kilo fazlalığı bulunan birçok kişi, farkında olmadan varisin daha hızlı ilerlemesine neden olabilecek bazı hatalar yapar.

Uzun süre ayakta kalmak veya uzun süre oturmak

Hareketsiz kalmak toplardamar basıncını artırır.

Sıcak ortamlar ve hamam-sauna alışkanlığı

Yüksek ısı damarları genişleterek varis şikâyetlerini artırabilir.

Yanlış çorap kullanımı veya çorap kullanmamak

Uygun basınçta varis çorabı, toplardamar dönüşünü destekler.

Kilo kontrolünü ertelemek

Tedavinin başarısını azaltır ve tekrar riskini artırır.

Varis Hastalığında Obezite Varken Ne Yapılmalı? (Evde Uygulanabilir Öneriler)

Gün içinde bacakları yukarı kaldırma

Günde birkaç kez 15–20 dakika bacakları kalp seviyesinin üzerinde tutmak, toplardamar basıncını azaltabilir.

Yürüyüş ve baldır kaslarını çalıştırmak

Düşük tempolu düzenli yürüyüş, varis hastaları için en uygun egzersizlerden biridir.

Doğru varis çorabı kullanımı

Uygun basınç sınıfında çorap kullanımı, şikâyetleri azaltır.

Kilo yönetimi ve beslenme düzeni

Tuz tüketimini azaltmak, lifli beslenmek ve su tüketimini artırmak ödemi azaltabilir.

Duruş ve çalışma düzeni

Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınmak önemlidir.

Varis Hastalığında Hangi Durumlarda Doktora Başvurmalısınız?

Varis, basit bir damar belirginliği olmaktan çıkıp ciddi dolaşım problemine dönüşebilir; bu nedenle aşağıdaki belirtiler varsa gecikmeden değerlendirilmelidir:

• Şiddetli bacak ağrısı ve giderek artan şişlik

• Ciltte koyulaşma, egzama benzeri görüntü

• Varisli bölgede sertlik, kızarıklık ve ısı artışı

• Kanama

• Açılmayan yaralar (varis ülseri)

• Ani başlayan ağrı ve tek bacakta şişlik (pıhtı şüphesi)

Varis Tedavisinde Kilo Kontrolü Neden Tedavinin Bir Parçasıdır?

Varis tedavisi; lazer, radyofrekans, köpük tedavisi veya cerrahi yöntemlerle başarılı şekilde yapılabilir; ancak obezite kontrol altına alınmadığında tedavi edilen damar dışında kalan damarlar zamanla tekrar yetmez hale gelebilir ve varis tekrar edebilir. Bu nedenle kilo kontrolü, varis tedavisinin başarısını artıran en önemli uzun vadeli stratejilerden biridir.

Sonuç: Varisle Mücadelede Kilo Kontrolü Tedavinin Kendisi Kadar Önemlidir

Varis hastalığında obezite, hem hastalığın ortaya çıkmasını kolaylaştıran hem de varisin ilerlemesini hızlandıran güçlü bir faktördür. Kilo kontrolü sağlandığında varis şikâyetleri azalır, tedavi başarısı artar ve komplikasyon riski düşer. Bu nedenle varis problemi yaşayan kişilerin yalnızca varisli damarı değil, varise neden olan yaşam tarzı faktörlerini de aynı anda yönetmesi gerekir.

Op. Dr. Köksal Dönmez – Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı

Varis hastalığında en doğru tedavi planı, hastalığın evresine göre yapılacak detaylı damar ultrasonu ve kişiye özel yaklaşım ile belirlenir. Varis şikâyetleriniz varsa veya obeziteye bağlı varis riskini değerlendirip size özel koruyucu öneriler almak istiyorsanız, bilimsel ve güncel yaklaşımla detaylı değerlendirme için benimle iletişime geçebilirsiniz.