Varis ve Menopoz Arasındaki İlişki

Varis hastalığı, kadınlarda erkeklere göre daha sık görülen ve çoğu zaman yalnızca bacaklarda belirginleşen damar görüntüsü ile sınırlı sanılsa da, aslında altta yatan toplardamar kapakçık yetmezliği nedeniyle ilerleyebilen, zamanla bacaklarda ağrı, dolgunluk hissi, yanma, kaşıntı, gece krampları, ayak bileğinde şişlik ve ileri evrelerde ciltte renk değişikliği ile varis yaralarına kadar uzanabilen önemli bir damar hastalığıdır. Kadınlarda varisin daha sık görülmesinin en temel nedenlerinden biri ise, yaşam boyunca hormon düzeylerinde gerçekleşen değişimlerin toplardamar sistemi üzerindeki etkisidir; özellikle gebelik dönemleri, doğum sonrası süreç, doğum kontrol ilaçları kullanımı ve en önemlisi menopoz dönemi, varis hastalığının başlamasına veya mevcut varislerin belirgin şekilde artmasına zemin hazırlayabilmektedir.

Menopoz, kadın vücudunda östrojen ve progesteron gibi hormonların azalmasıyla birlikte yalnızca sıcak basması, uyku düzensizliği veya ruh hali değişimleri gibi belirtilerle değil, aynı zamanda damar duvarı elastikiyetinin azalması, bağ dokusunun zayıflaması ve dolaşım dinamiklerinin değişmesiyle de kendini gösteren oldukça önemli bir biyolojik geçiş dönemidir. Bu dönemde birçok kadın, daha önce fark etmediği bacak damarlarının belirginleştiğini, bacaklarda daha çabuk şişme ve ağırlık hissi oluştuğunu veya akşam saatlerinde kramp ve yanma şikâyetlerinin arttığını gözlemleyebilir; işte tam da bu noktada “menopoz varise neden olur mu, varis menopozda neden artar, hormon tedavileri varisi etkiler mi ve bu dönemde varis tedavisi yapılabilir mi?” gibi sorular gündeme gelir.

Bu yazıda menopoz ile varis arasındaki ilişkiyi, bilimsel mekanizmaları, menopozda varis riskini artıran faktörleri, korunma yöntemlerini ve tedavi seçeneklerini, bir kalp ve damar cerrahisi uzmanı bakış açısıyla detaylı şekilde ele alacağım.

Varis Nedir? Varis Nasıl Oluşur?

Varis, bacak toplardamarlarının genişleyip kıvrımlı hale gelmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır ve temelde toplardamarların içindeki kapakçıkların görevini kaybetmesiyle gelişir; çünkü toplardamar kapakçıkları normal şartlarda kanın yer çekimine rağmen kalbe doğru tek yönlü akmasını sağlar ve geri kaçışı engeller, ancak bu kapakçıklar bozulduğunda kan bacaklarda göllenir, damar içi basınç artar ve zamanla damar duvarı genişleyerek varisleşir. Bu süreç genellikle yavaş ilerler, fakat genetik yatkınlık, uzun süre ayakta kalma, fazla kilo, gebelik ve hormon değişimleri gibi faktörler varisin daha hızlı gelişmesine neden olabilir.

Menopoz Nedir? Menopoz Döneminde Vücutta Neler Değişir?

Menopoz, adet döngüsünün kalıcı olarak sona erdiği, yumurtalıkların hormon üretiminin azaldığı ve kadın vücudunda östrojen–progesteron dengesinin belirgin şekilde değiştiği bir dönemdir. Bu dönemde östrojenin azalması, yalnızca üreme sistemiyle ilgili değişiklikleri değil, damar duvarı esnekliği, bağ dokusu kalitesi, cilt yapısı, kemik yoğunluğu ve metabolik hız gibi birçok farklı sistem üzerinde etkiler oluşturur. Damar sistemi açısından bakıldığında, östrojenin azalması, damar duvarındaki elastik liflerin daha zayıf hale gelmesine ve damarların genişlemeye daha yatkın olmasına neden olabileceği için, menopoz döneminde varis şikâyetlerinin artması şaşırtıcı değildir.

Menopoz Varis Yapar mı? 

Menopoz tek başına varis “yapmaz” ancak varis oluşumunu kolaylaştıran ve varisin ilerlemesini hızlandıran bir zemin hazırlayabilir; çünkü menopozla birlikte östrojen düzeyleri düştüğünde, damar duvarında elastikiyet azalır, bağ dokusu desteği zayıflar, damarların genişleme eğilimi artar ve kapakçıkların yükü yükselir. Ayrıca menopoz döneminde kilo alımı, fiziksel aktivitenin azalması ve uzun süre oturma gibi alışkanlıklar daha sık görülebilir; bu da baldır kas pompasını zayıflatarak varis riskini daha da artırır.

Varis Menopozda Neden Artar? 

Östrojen azalması damar duvarını etkiler

Östrojen, damar duvarının esnekliğini ve bağ dokusunun gücünü destekleyen hormonlardan biridir; bu hormon azaldığında damar duvarı daha “gevşek” hale gelebilir ve genişlemeye daha yatkın olur.

Bağ dokusu zayıflığı ve damar kapakçıklarının yorulması

Menopoz döneminde bağ dokusu zayıfladıkça, toplardamar kapakçıklarını destekleyen yapıların dayanıklılığı azalabilir ve kapakçık yetmezliği daha hızlı gelişebilir.

Menopozda kilo alımı ve karın içi basınç artışı

Menopoz sonrası kilo alma eğilimi artar ve özellikle karın bölgesindeki yağlanma, karın içi basıncı yükselterek venöz dönüşü zorlaştırır; bu da bacak toplardamarlarında basınç artışına yol açar.

Hareketsizlik ve baldır kas pompasının zayıflaması

Menopoz döneminde aktivite azalırsa, baldır kas pompası yeterince çalışamaz ve bacaklarda kan göllenmesi artar; bu da varis şikâyetlerini daha belirgin hale getirir.

Menopoz Döneminde Varis Belirtileri Nelerdir?

Menopoz döneminde varis; yalnızca görünür damarlarla değil, çoğu zaman “şikâyetlerle” kendini gösterir. Kadınların bu dönemde en sık yaşadığı belirtiler şunlardır:

• Gün sonunda artan bacak ağrısı ve ağırlık hissi

• Ayak bileklerinde belirgin şişlik

• Bacaklarda yanma ve kaşıntı

• Gece krampları

• Bacaklarda huzursuzluk hissi

• Uzun süre ayakta kalınca şikâyetlerin belirginleşmesi

• Ciltte renk koyulaşması (ileri evrede)

Bu belirtiler özellikle sıcak havalarda ve gün sonunda belirginleşebilir.

Menopozda Hormon Tedavisi (HRT) Varisi Artırır mı?

Bu konu menopoz döneminde en çok merak edilen başlıklardan biridir; çünkü hormon replasman tedavisi bazı hastalarda dolaşım sistemi üzerinde etkiler oluşturabilir. HRT’nin varis gelişimini kesin olarak artırdığına dair net bir genelleme yapmak doğru değildir; ancak damar hastalığı riski bulunan, pıhtılaşma eğilimi olan veya daha önce damar problemi yaşamış kişilerde hormon tedavisi kararının kadın doğum uzmanı ve gerekirse damar cerrahisi uzmanı ile birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Özellikle varis şikâyeti olan menopoz hastalarında, damar ultrasonu ile venöz yetmezliğin değerlendirilmesi ve risk analizinin yapılması, daha güvenli bir yaklaşım sağlar.

Menopozda Varisten Korunmak İçin Neler Yapılmalı? (Evde Uygulanabilir Öneriler)

Düzenli yürüyüş ve bacak kaslarını çalıştırmak

Baldır kasları çalıştıkça toplardamar dönüşü kolaylaşır, bacaklarda kan göllenmesi azalır ve varis şikâyetleri hafifleyebilir.

Kilo kontrolü

Menopoz döneminde kilo almak kolaylaştığı için kilo kontrolü varis riskini azaltan en etkili stratejilerden biridir.

Uzun süre ayakta kalmaktan veya oturmaktan kaçınmak

Her 45–60 dakikada bir hareket etmek, varis basıncını düşürür.

Bacakları yüksekte dinlendirmek

Günde birkaç kez 15–20 dakika bacakları kalp seviyesinin üzerinde tutmak, ödemi azaltabilir.

Varis çorabı kullanımı

Doktorun önerdiği basınç sınıfında varis çorabı, toplardamar dönüşünü destekler ve şikâyetleri azaltır.

Sıcak ortamlardan kaçınmak

Hamam, sauna veya uzun sıcak banyolar damarları genişleterek şikâyetleri artırabilir.

Menopoz Döneminde Varis Tedavisi Yapılabilir mi?

Evet, menopoz döneminde varis tedavisi rahatlıkla yapılabilir ve tedavi planı hastalığın evresine göre belirlenir; çünkü günümüzde modern damar tedavileri sayesinde çoğu varis problemi ameliyatsız veya minimal girişimlerle tedavi edilebilmektedir. Bu tedaviler arasında endovenöz lazer, radyofrekans ablasyon, köpük skleroterapi ve yüzeyel varislerin küçük girişimlerle alınması gibi yöntemler yer alır. Menopoz döneminde varis tedavisi yapılırken en önemli konu, hastanın genel sağlık durumunun değerlendirilmesi ve pıhtı riski gibi faktörlerin doğru analiz edilmesidir.

Varis Menopozda Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Varis hastalığı tedavi edilmediğinde zaman içinde ilerleyebilir ve yalnızca estetik bir sorun olmaktan çıkıp, bacaklarda kronik ağrı, artan ödem, ciltte koyulaşma, egzama benzeri değişimler ve ileri evrede varis ülseri gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir; ayrıca bazı hastalarda yüzeyel damar iltihabı veya pıhtı oluşumu riski de artabilir. Bu nedenle menopoz döneminde varis şikâyetleri başlıyorsa veya belirgin şekilde artıyorsa, erken dönemde değerlendirilmek uzun vadede çok daha kolay bir tedavi süreci sağlar.

Ne Zaman Kalp ve Damar Cerrahisine Başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlar varsa gecikmeden değerlendirme önerilir:

• Varis şikâyetleri hızla artıyorsa

• Bacakta belirgin şişlik ve ağrı varsa

• Ciltte koyulaşma, kaşıntı ve egzama başladıysa

• Varisli bölgede sertlik, kızarıklık ve ısı artışı varsa

• Kanama veya yara oluştuysa

• Tek bacakta ani şişlik ve ağrı oluştuysa (pıhtı şüphesi)

Sonuç: Menopoz Dönemi Varis İçin Kritik Bir Eşiktir

Menopoz, damar duvarı elastikiyetinin azalması ve yaşam tarzı değişiklikleri nedeniyle varis şikâyetlerinin artabileceği bir dönemdir; ancak doğru önlemler alındığında varis oluşumunu yavaşlatmak ve mevcut varisleri kontrol altına almak mümkündür. Erken dönemde yapılacak damar ultrasonu ve kişiye özel planlama, hem tedavi başarısını artırır hem de varisin ilerleyerek daha ciddi sorunlara dönüşmesini engeller.

Op. Dr. Köksal Dönmez – Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı

Menopoz döneminde varis şikâyetleri yaşayan hastalarda, en doğru yaklaşım detaylı damar ultrasonu ile toplardamar yetmezliğinin derecesini belirlemek ve buna göre kişiye özel tedavi planı oluşturmaktır. Varis şikâyetleriniz varsa veya menopoz döneminde bacaklarınızda artan ağrı, şişlik ve damar belirginliği yaşıyorsanız, değerlendirme ve randevu için benimle iletişime geçebilirsiniz.

📞 Damar ultrasonu, varis tedavisi ve size özel planlama için web sitem üzerinden randevu oluşturabilir, benimle iletişime geçebilirsiniz.