Hamilelik dönemi, bir kadının vücudunda mucizevi değişimlerin yaşandığı eşsiz bir süreçtir. Ancak bu değişimler bazen bacaklarda ağırlık, şişlik ve estetik kaygıları da beraberinde getirebilir. Gebelik sürecinde en sık karşılaşılan dolaşım sorunlarından biri olan varis, doğru adımlarla kontrol altına alınabilir.
Hamilelikte Varis Neden Olur?
Hamilelikte varis, anne adaylarının en sık yaşadığı dolaşım problemlerinden biridir. Özellikle bacaklarda mavi-mor renkli, belirgin, kabarık damarlar; ağırlık hissi, dolgunluk, yanma, kaşıntı ve gün sonunda artan rahatsızlıkla kendini gösterebilir. Hamilelik ilerledikçe bu şikayetlerin belirginleşmesi şaşırtıcı değildir; çünkü gebelik sürecinde toplardamar sistemini zorlayan birkaç önemli değişiklik aynı anda ortaya çıkar. gebelikte özellikle ikinci ve üçüncü trimesterde daha sık fark edilir.
Hamilelikte Varis Oluşmasının Nedenleri Nelerdir?
-
Kan hacminin artması: Gebelikte dolaşımdaki kan miktarı yükselir. Bu artış bebeğin ve plasentanın ihtiyaçları için gereklidir; ancak damarların taşıdığı yükü de artırır.
-
Hormonların damar duvarını gevşetmesi: Gebelik hormonları damar duvarlarını ve kapakçıkları daha gevşek hale getirebilir. Bu da kanın aşağıda göllenmesini kolaylaştırabilir.
-
Büyüyen rahmin baskısı: Rahim büyüdükçe pelvisteki büyük toplardamarlara bası yapabilir. Bu basınç, özellikle bacaklardan kalbe dönen kan akımını yavaşlatabilir.
-
Aile yatkınlığı: Ailesinde varis öyküsü olan kişilerde risk daha yüksek olabilir.
-
Uzun süre ayakta kalma veya hareketsizlik: Kas pompası yeterince çalışmadığında toplardamarlardaki basınç artabilir.
-
Birden fazla gebelik ve kilo artışı: Tekrarlayan gebelikler ve artan mekanik yük varis gelişimini kolaylaştırabilir.
Hamilelikte Varis En Çok Nerede Görülür?
Anne adaylarında varis en sık şu bölgelerde görülür:
-
bacaklarda
-
diz arkası çevresinde
-
baldırda
-
ayak bileği çevresinde
-
bazen genital bölgede veya vulva çevresinde
Gebelikte yalnızca bacak varisi değil, örümcek damar görünümü ve bazı hastalarda vulvar varisler de görülebilir. Bu tablo çoğu zaman rahatsız edici olsa da her belirgin damar görünümü acil bir durum anlamına gelmez. Yine de eşlik eden ağrı, sertlik, tek taraflı şişlik veya ani kızarıklık varsa değerlendirme gerekir.
Hamilelikte Varis Nasıl Önlenir?
Hamilelikte varisi tamamen sıfırlamak her zaman mümkün olmayabilir. Ancak şikayetleri azaltmak ve ilerlemeyi yavaşlatmak için günlük yaşamda etkili önlemler alınabilir.
Hamilelikte Varisi Azaltmak İçin Uygulanabilecek Adımlar
-
Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın. Uzun süre oturmak veya ayakta kalmak toplardamar basıncını artırabilir. Sık pozisyon değiştirin.
-
Düzenli yürüyüş yapın. Hafif egzersiz ve yürüyüş, baldır kaslarını çalıştırarak kanın yukarı taşınmasına yardımcı olabilir.
-
Bacaklarınızı zaman zaman yukarı kaldırın. Dinlenirken bacakları yükseğe almak toplardamarlardaki basıncı azaltabilir.
-
Sola doğru yatmayı tercih edin. Bu pozisyon bazı gebelerde büyük damarlara binen baskıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
-
Doktor önerisiyle varis çorabı kullanın. Uygun basınçta kompresyon çorapları belirtileri azaltmada faydalı olabilir.
-
Aşırı sıkı kıyafetlerden kaçının. Bel, kasık ve bacak çevresini fazla sıkan kıyafetler dolaşımı zorlaştırabilir.
-
Gebelik için uygun kilo takibi yapın. Aşırı kilo artışı toplardamar yükünü artırabilir.
-
Lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı ihmal edilmemeli. Kabızlık da karın içi basıncı artırarak şikayetleri kötüleştirebilir.
Hamilelikte Varis Tehlikeli midir?
Çoğu gebede varisler rahatsız edici olsa da ciddi bir tehlike oluşturmaz ve doğumdan sonra bir kısmı gerileyebilir. Bilimsel kaynaklar ve orion klinik gebelikte görülen varislerin çoğunlukla zararsız olduğunu ve doğum sonrasında düzelebileceğini belirtiyor. Ancak bazı belirtiler basit varis şikayetinden daha önemli olabilir.
Şu durumlarda doktora başvurulmalıdır
-
tek bacakta belirgin şişlik
-
ani başlayan ağrı
-
damarda sertlik ve hassasiyet
-
sıcaklık artışı veya kızarıklık
-
nefes darlığı
-
göğüs ağrısı
-
ciltte yara veya kanama
Gebelikte toplardamar hastalıkları ile pıhtı riskini birbirine karıştırmamak gerekir. Gebelik, venöz tromboembolizm riskini artıran özel bir dönemdir; özellikle ciddi varisleri olanlarda risk değerlendirmesi daha dikkatli yapılabilir.
Hamilelikte Varis Tedavisi Yapılır mı?
Gebelik döneminde yaklaşım çoğunlukla şikayeti kontrol etmek ve ilerlemeyi azaltmak üzerinedir. Birçok durumda girişimsel tedaviler doğum sonrasına bırakılır. Çünkü gebelikte temel hedef anne ve bebeğin güvenliğini korurken semptomları hafifletmektir. Bu nedenle:
-
kompresyon tedavisi
-
günlük hareket planı
-
bacakları dinlendirme
-
kilo ve ödem takibi
-
düzenli hekim kontrolü
ön plandadır. Doğum sonrası dönemde varislerin ne kadarının kalıcı olduğuna göre ayrıca değerlendirme yapılabilir.
Doğumdan Sonra Hamilelik Varisi Geçer mi?
Birçok kadında gebelikte belirginleşen damarlar doğumdan sonraki aylarda kısmen azalabilir. Ancak tamamen kaybolmayan, kalıcı hale gelen veya şikayet oluşturmaya devam eden varisler de olabilir. Özellikle daha önce varis problemi olan, ailesel yatkınlığı bulunan veya birden fazla gebelik geçiren kişilerde kalıcılık daha olasıdır. Bu yüzden “doğumdan sonra nasıl olsa geçer” düşüncesiyle belirgin yakınmaların göz ardı edilmemesi gerekir.
Sonuç
Hamilelikte varis; artan kan hacmi, hormonların damar yapısını etkilemesi, büyüyen rahmin toplardamarlara baskısı ve bireysel yatkınlık gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da erken dönemde alınan basit önlemlerle şikayetleri azaltmak ve süreci daha konforlu geçirmek mümkündür. Düzenli yürüyüş, bacakları dinlendirme, uzun süre hareketsiz kalmama ve doktor önerisiyle kompresyon çorabı kullanımı en sık başvurulan destekleyici yaklaşımlardır. Şikayete kızarıklık, tek taraflı şişlik, sertlik veya ani ağrı eşlik ediyorsa mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir.