Varis toplardamarların genişlemesi, kıvrımlı hale gelmesi ve cilt altında belirginleşmesiyle oluşan bir damar hastalığıdır. Varis yalnızca estetik bir damar görünümü değildir; çoğu zaman toplardamar sistemindeki kapakçıkların zayıflaması, kanın bacaklarda göllenmesi ve damar içi basıncın artmasıyla gelişen kronik bir dolaşım problemidir. Erken dönemde yalnızca ince kılcal damarlar fark edilirken, zamanla daha belirgin damar genişlemeleri, cilt değişiklikleri ve yaşam kalitesini etkileyen şikâyetler ortaya çıkabilir.
Varis Nedir?
Varis, toplardamarların genişlemesi, kıvrımlı hale gelmesi ve cilt altında belirginleşmesiyle oluşan bir damar hastalığıdır. En sık bacaklarda görülür. Normalde toplardamarlar, kanı bacaklardan kalbe doğru taşır. Bu akışın tek yönlü olmasını sağlayan kapakçıklar vardır.
Kapakçıklar zayıfladığında veya damar duvarı elastikiyetini kaybettiğinde kan geriye doğru kaçar. Bu duruma venöz reflü denir. Kan bacaklarda biriktikçe damar içi basınç artar ve varis oluşumu başlar.
Varis Neden Olur?
Varisin temel nedeni, toplardamar kapakçıklarının görevini yeterince yapamaması ve kanın bacaklarda göllenmesidir. Yer çekimi nedeniyle bacak toplardamarları zaten sürekli basınca maruz kalır. Kapakçık sistemi zayıfladığında bu basınç daha da artar ve damarlar genişlemeye başlar.
Varis oluşumunda tek bir neden yoktur. Genetik yatkınlık, yaş, meslek, gebelik, kilo, hormonlar, hareketsizlik ve geçirilmiş damar hastalıkları birlikte etkili olabilir. Bu nedenle varis değerlendirmesinde yalnızca görünen damarlar değil, altta yatan toplardamar dolaşımı da incelenmelidir.
Varis Kimlerde Daha Sık Görülür?
Varis her yaşta görülebilir; ancak bazı kişilerde risk daha yüksektir. Özellikle ailesinde varis olan, uzun süre ayakta çalışan, fazla kilosu bulunan veya gebelik yaşamış kişilerde varis gelişme ihtimali artabilir.
Varis açısından daha dikkatli olması gereken kişiler şunlardır:
- Ailesinde varis öyküsü olanlar
- Uzun süre ayakta çalışanlar
- Masa başında uzun süre hareketsiz oturanlar
- Gebelik geçiren kadınlar
- Fazla kilosu olanlar
- İleri yaş grubundaki kişiler
- Daha önce damar pıhtısı geçirenler
Genetik Yatkınlık Varis Riskini Artırır Mı?
Evet. Ailede varis öyküsü bulunması önemli risk faktörlerinden biridir. Anne, baba veya kardeşlerde varis varsa kişinin toplardamar yapısında benzer yatkınlık olabilir. Bu durum damar duvarının elastikiyetini ve kapakçık yapısını etkileyebilir.
Genetik yatkınlık varis gelişeceği anlamına kesin olarak gelmez; ancak riskin daha yüksek olduğunu gösterir. Bu kişilerde uzun süre ayakta kalma, kilo artışı ve hareketsizlik gibi ek faktörler varis gelişimini hızlandırabilir.
Uzun Süre Ayakta Kalmak Varis Yapar Mı?
Uzun süre ayakta kalmak, bacak toplardamarlarında basıncı artırır. Öğretmenler, sağlık çalışanları, kuaförler, satış danışmanları, güvenlik görevlileri ve üretim hattında çalışanlar varis açısından daha yüksek risk altında olabilir.
Uzun süre oturarak çalışmak da benzer şekilde dolaşımı yavaşlatabilir. Çünkü baldır kasları yeterince çalışmadığında kanın yukarı doğru taşınması zorlaşır. Bu nedenle hem sürekli ayakta kalmak hem de uzun süre hareketsiz oturmak toplardamar sağlığı açısından olumsuz etki oluşturabilir.
Gebelik Varise Neden Olur Mu?
Gebelik döneminde hormon değişiklikleri damar duvarını etkileyebilir, rahmin büyümesi bacak toplardamarlarına baskıyı artırabilir ve kan hacmi yükselir. Bu faktörler varis gelişimini kolaylaştırabilir. Gebelikte oluşan varislerin bir kısmı doğumdan sonra azalabilir; ancak bazı kadınlarda kalıcı hale gelebilir.
Birden fazla gebelik, aile öyküsü, fazla kilo ve uzun süre ayakta kalma varis riskini daha da artırabilir. Gebelikte varis şikâyeti olan kadınların kalp ve damar cerrahisi değerlendirmesi alması, güvenli takip açısından önemlidir.
Kilo Ve Hareketsizlik Varis Riskini Artırır Mı?
Fazla kilo, bacak toplardamarlarına binen yükü artırır ve kanın kalbe dönüşünü zorlaştırabilir. Hareketsiz yaşamda ise baldır kas pompası yeterince çalışmaz. Oysa yürüyüş sırasında baldır kasları toplardamar kanının yukarı taşınmasına destek olur.
Düzenli yürüyüş, kilo kontrolü ve bacak kaslarını aktif tutan egzersizler varis riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak varis oluşmuşsa egzersiz tek başına varisi yok etmez; şikâyetlerin kontrolüne ve dolaşımın desteklenmesine katkı sağlar.
Hormonlar Ve Kadınlarda Varis İlişkisi Nedir?
Kadınlarda varis daha sık görülebilir. Hormonal değişimler damar duvarının gevşemesine ve toplardamar yapısının etkilenmesine katkıda bulunabilir. Gebelik, doğum kontrol hapları ve menopoz dönemindeki hormonal değişiklikler varis riskini artırabilir.
Bu nedenle kadınlarda bacak damarlarının belirginleşmesi, gebelik sonrası geçmeyen şişlik veya ayakta kalınca artan ağrı varsa damar değerlendirmesi yapılmalıdır.
Varis Nasıl Önlenir?
Varisi tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; özellikle genetik yatkınlık varsa risk devam edebilir. Ancak toplardamar sağlığını destekleyen alışkanlıklar varis oluşumunu yavaşlatabilir ve şikâyetleri azaltabilir.
Varis riskini azaltmak için şu önerilere dikkat edilebilir:
- Düzenli yürüyüş yapın.
- Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın.
- Bacak bacak üstüne uzun süre oturmaktan kaçının.
- Kilo kontrolüne dikkat edin.
- Uzun süre ayakta kalıyorsanız kısa molalar verin.
- Bacakları gün içinde ara ara yukarı kaldırın.
- Gerekirse doktor önerisiyle varis çorabı kullanın.
Varis Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?
Varis yalnızca görüntü problemi olarak görülmemelidir. Bacakta ağrı, şişlik, ağırlık hissi, kaşıntı, ciltte koyulaşma, yara, damar üzerinde kızarıklık veya ani sertleşme varsa kalp ve damar cerrahisi değerlendirmesi gerekir.
Özellikle tek bacakta ani şişlik, ağrı, kızarıklık veya ısı artışı gibi bulgular pıhtı açısından değerlendirilmelidir. Bu tür belirtiler ihmal edilmemelidir.
Varis İçin Hangi Doktora Gidilir?
Varis şikâyetleri için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır. Doppler ultrason ile damar kaçağı değerlendirilerek tedavi planı yapılır.
Sonuç
Varis tedavisinde başarılı sonuç, varisin neden oluştuğunu anlamakla başlar. Op. Dr. Köksal Dönmez, kalp ve damar cerrahisi uzmanlığıyla hastanın toplardamar yapısını, aile öyküsünü, mesleki risklerini, gebelik geçmişini, kilo durumunu ve günlük yaşam şikâyetlerini birlikte değerlendirir.
Amaç; varisin yalnızca görünen kısmını değil, altta yatan toplardamar kaçağını doğru belirlemek; gerektiğinde Doppler ultrason ile damar haritası çıkarmak ve hastaya kişiye özel koruma, takip ve tedavi planı sunmaktır.